იმერეთის ბაგრატიონების შტო

იმერეთის ბაგრატიონები: დასავლეთის სამეფო გვირგვინის ისტორია

იმერეთის ბაგრატიონთა დინასტია ქართული სახელმწიფოებრიობის იმ ნაწილს წარმოადგენს, რომელსაც ყველაზე რთულ გეოპოლიტიკურ პირობებში — ოსმალეთის იმპერიის მუდმივი აგრესიისა და შინააშლილობის გარემოცვაში — უწევდა არსებობა.

დინასტიის სათავეები და დამოუკიდებლობა

მიუხედავად იმისა, რომ იმერეთში ბაგრატიონები ჯერ კიდევ დავით ნარინის (XIII ს.) დროიდან მართავდნენ, დამოუკიდებელი სამეფო შტო XV საუკუნის მეორე ნახევარში გაფორმდა. ერთიანი საქართველოს უკანასკნელმა მეფემ, გიორგი VIII-მ, ვერ შეძლო ქვეყნის შენარჩუნება. ტახტისთვის ბრძოლაში გამოჩნდა ბაგრატ VI, რომელმაც თავი ჯერ იმერეთის, შემდეგ კი ქართლ-იმერეთის მეფედ გამოაცხადა. თუმცა, იმერეთის, როგორც სუვერენული სამეფოს ნამდვილი დამფუძნებელი მისი ძე, ალექსანდრე II იყო. მან ისარგებლა 1490 წლის დარბაზის გადაწყვეტილებით და დასავლეთ საქართველოში ბაგრატიონთა ცალკეული, მყარი დინასტიური ხაზი დაამკვიდრა.

ბრძოლა გადარჩენისთვის: ბაგრატ III-დან სოლომონამდე

XVI საუკუნეში იმერეთს მართავდა ბაგრატ III, ერთ-ერთი ყველაზე ენერგიული მონარქი. მან სცადა დადიანებისა და გურიელების დამორჩილება და ეკლესიის რეფორმა, თუმცა 1555 წლის ამასიის ზავმა იმერეთი ოსმალეთის გავლენის სფეროდ გამოაცხადა, რაც მომდევნო საუკუნეების ტრაგედიად იქცა.

XVII საუკუნე იმერეთისთვის ყველაზე მძიმე გამოდგა. ტახტზე ერთმანეთს ცვლიდნენ სუსტი მმართველები, როგორიც იყო გიორგი III (რომლის დროსაც დაიწყო "ტყვეთა სყიდვა") და ალექსანდრე III. ამ პერიოდში მეფის ხელისუფლება იმდენად დასუსტდა, რომ რეალურ ძალაუფლებას თავადი ჩიჯავაძეები, წულუკიძეები და დადიანები ფლობდნენ. იყო მომენტები, როდესაც ტახტზე ბაგრატიონების ნაცვლად სხვა გვარის წარმომადგენლებიც (მაგ. გიორგი ლიპარტიანი) ხვდებოდნენ, მაგრამ ხალხის ცნობიერებაში მეფე მხოლოდ ბაგრატიონი უნდა ყოფილიყო.

აღორძინება და სოლომონ I-ის ეპოქა

XVIII საუკუნეში გამოჩნდა ალექსანდრე V, რომელმაც გზა გაუკაფა თავის ლეგენდარულ ძეს — სოლომონ I-ს. სოლომონი იყო ის რეფორმატორი, რომელმაც თითქმის შეუძლებელი შეძლო: მან აკრძალა ტყვეთა სყიდვა (სიკვდილით დასჯის მუქარით), დაამარცხა ურჩი ფეოდალები და 1757 წელს ხრესილის ბრძოლაში გამანადგურებელი დარტყმა მიაყენა ოსმალებს. მან იმერეთს დაუბრუნა ის პოლიტიკური წონა, რაც მას თამარის ეპოქის შემდეგ არ ჰქონია.

ტრაგიკული ფინალი: სოლომონ II

სოლომონ I-ს მამრობითი სქესის მემკვიდრე არ დარჩა, ამიტომ ტახტი მისმა ძმისწულმა, სოლომონ II-მ (დავითმა) დაიკავა. ეს იყო "უკანასკნელი რაინდი" მეფე. მას უწევდა ბრძოლა არა მხოლოდ ოსმალებთან, არამედ უკვე გაძლიერებულ რუსეთის იმპერიასთან. 1804 წელს დადებული ელაზნაურის შეთანხმება რუსეთმა ფარატინა ქაღალდად აქცია.

1810 წელს გენერალმა ტორმასოვმა იმერეთი ოკუპირებულად გამოაცხადა. სოლომონ II ტყვედ ჩაიგდეს, თუმცა მან თბილისიდან გაქცევა მოახერხა — ეს იყო ნამდვილი დეტექტიური ამბავი, როცა მეფემ ღამით მალულად დატოვა საპატიმრო და ახალციხეში გადავიდა. იგი 1815 წელს ტრაპიზონში, დევნილობაში გარდაიცვალა. მისი სიტყვები: "მე ვკვდები, როგორც მეფე, მაგრამ სამშობლოს გარეშე", სიმბოლურად ასრულებს იმერეთის ბაგრატიონთა მმართველობის ისტორიას.

იმერეთის ბაგრატიონებმა შეძლეს ის, რაც თითქმის შეუძლებელი ჩანდა: მათ შეინარჩუნეს ქართული სული და სახელმწიფოებრიობის ნაპერწკალი იქ, სადაც ორი უზარმაზარი იმპერია ერთმანეთს ეჯახებოდა.